Τρίτη, 13 Αυγούστου 2013

Σχεδιάζοντας ως κηπουροί, όχι ως μηχανικοί

Μια αισιόδοξη ανάγνωση των δυνατοτήτων της Αθήνας να διαχειριστεί στο κοντινό μέλλον τους δημόσιους χώρους της 
του Θωμά Δοξιάδη, στην Καθημερινή

If you build it they will come. Αυτή η φράση από την ταινία The Field of Dreams περιγράφει το όνειρο του αρχιτέκτονα: αρκεί να χτίσεις το κτίριο, και θα κατοικηθεί, θα χρησιμοποιηθεί όπως το έχεις φανταστεί. Πράγματι, σχεδιάζοντας ένα κτίριο ο αρχιτέκτονας έχει μεγάλη δύναμη να καθορίσει τις χρήσεις του. Στο υπνοδωμάτιο κοιμάσαι, στην ντουλάπα βάζεις τα ρούχα σου, στην κουζίνα μαγειρεύεις. Από την είσοδο μπαίνεις, με τη σκάλα ανεβαίνεις. Αυτή η σχέση μεταξύ της μορφής και του εξοπλισμού ενός χώρου από τη μία και της χρήσης του από την άλλη δίνει στον αρχιτέκτονα τη δυνατότητα να γεννήσει μια πραγματικότητα. Η σχέση αυτή μεταξύ πρόθεσης και αποτελέσματος δεν είναι η βάση μόνο για τη δημιουργία ενός σπιτιού ή ενός δημόσιου κτιρίου, αλλά ολόκληρου του κόσμου στον οποίο ζούμε σήμερα. Δρόμοι, συστήματα μετρό, γήπεδα, καταστήματα, αγροί, λιμάνια, αεροδρόμια, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, ορυχεία και ξενοδοχεία, όλοι οι τρόποι με τους οποίους δομούμε τον κόσμο βασίζεται σε αυτή την άμεση σχέση μεταξύ μορφής και χρήσης.
Πώς εξηγείται τότε ότι οι νέες πλατείες της Αθήνας, αποτέλεσμα αξιόλογων αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, απέτυχαν να χρησιμοποιηθούν με τον τρόπο που οι αρχιτέκτονες και η κοινωνία τους είχε φανταστεί; Τρανταχτά παραδείγματα η Ομόνοια και η Πλατεία Κολωνακίου, σε μια πλειάδα αποτυχημένων δημόσιων χώρων που περιλαμβάνουν και πάρκα όπως ο Πύργος Βασιλίσσης, αλλά και παλιότερες διαμορφώσεις όπως η πλατεία Κλαυθμώνος. Οι χώροι αυτοί φανέρωσαν όχι μόνο την αδυναμία του αρχιτέκτονα να προγραμματίσει χρήση, αλλά και την αδυναμία της κοινωνίας να οραματιστεί ένα μέλλον και να το υλοποιήσει. Παρόλο που το γεγονός της αποτυχίας έχει καταγραφεί ξεκάθαρα, οι λόγοι της δεν έχουν διερευνηθεί επαρκώς.

Αποψή μου είναι ότι, αντίθετα σε μεγάλο βαθμό με τα κτίρια, ο δημόσιος χώρος είναι εξαιρετικά δύσκολο να προγραμματιστεί για έναν και βασικό λόγο: οι χρήστες του έχουν επιλογές. Στο κτίριο, αν θες να μαγειρέψεις θα πας στην κουζίνα. Στον δημόσιο χώρο όμως κανένας δεν μπορεί να σε υποχρεώσει να καθίσεις στο παγκάκι, να συναναστραφείς με τους συνανθρώπους σου, ούτε καν να περάσεις μέσα από την πλατεία και όχι από το απέναντι πεζοδρόμιο. 

Σχεδιάζοντας τον δημόσιο χώρο δεν πρέπει να σκέφτεται κανείς τόσο ως μηχανικός αλλά σαν γεωργός, σαν κηπουρός. Δεν αρκεί να βάλεις κάπου το φυτό ή τον σπόρο. Πρέπει να είναι σωστό το χώμα, το νερό, ο αέρας, ο ήλιος και η σκιά, ακόμα και η σχέση με τα άλλα φυτά. Μπορείς μόνο να δώσεις τον καλύτερο δυνατό συνδυασμό συνθηκών, και να περιμένεις. Και να είσαι παρατηρητικός και ευέλικτος, κάνοντας συνεχώς τις απαραίτητες λεπτές ρυθμίσεις. Και λίγη τύχη δεν βλάπτει. Το ίδιο και στον δημόσιο χώρο.

Γιατί πέτυχαν
Παρόλες τις δυσκολίες δημιουργήθηκαν και εξαιρετικά επιτυχημένοι δημόσιοι χώροι τα τελευταία χρόνια: η Διονυσίου Αρεοπαγίτου για παράδειγμα, ή η πλατεία Μοναστηρακίου. Μια σειρά παραγόντων συνδυάζονται με την αρχιτεκτονημένη μορφή για να τους κάνουν επιτυχημένους, όπως η θέση στην πόλη, οι γύρω χρήσεις και κινήσεις, η απουσία καλύτερων εναλλακτικών. Ευτυχώς οι σύγχρονες επιστήμες προσφέρουν πληθώρα εργαλείων για να καταλάβουμε τους δημόσιους χώρους και να τους προγραμματίσουμε: εργαλεία που μελετούν τις κινήσεις μέσα στην πόλη και τις προβλεπόμενες αλλαγές με νέα δεδομένα, που αναλύουν διάφορες μορφές άνεσης όπως θερμοκρασιακής ή ηχητικής, που προβλέπουν καταναλωτικές συμπεριφορές, κοινωνικές διατάξεις και άλλα πολλά.

Δεν γνωρίζω σε ποια έκταση και ποιο βάθος χρησιμοποιήθηκαν αυτά τα εργαλεία και έγιναν σοβαρές μελέτες βάσης κατά τον καθορισμό του προγράμματος του διαγωνισμού της «Πανεπιστημίου». Ελπίζω ότι έγιναν εκτεταμένα. Το αισιόδοξο συμπέρασμα είναι ότι αν είμαστε επιμελείς και εφευρετικοί μαθητές, και ευαίσθητοι και επίμονοι κηπουροί, ο δημόσιος χώρος της Αθήνας μπορεί να ανθήσει.

1 σχόλια :

  1. ENGINEERS....
    Engineers #1
    Two engineering students were biking across a university campus when one said, "Where did you get such a great bike?"
    The second engineer replied, "Well, I was walking along yesterday, minding my own business, when a beautiful woman rode up on this bike, threw it to the ground, took off all her clothes and said, "Take what you want."
    The first engineer nodded approvingly and said, "Good choice: The clothes probably wouldn't have fit you anyway."
    Engineers #2
    To the optimist, the glass is half-full. To the pessimist, the glass is half-empty. To the engineer, the glass is twice as big as it needs to be.
    Engineers #3
    A priest, a doctor, and an engineer were waiting one morning for a particularly slow group of golfers. The engineer fumed, "What's with those guys? We must have been waiting for fifteen minutes!"
    The doctor chimed in, "I don't know, but I've never seen such inept golf!" The priest said, "Here comes the greens-keeper. Let's have a word with him."
    He said, "Hello George, What's wrong with that group ahead of us? They're rather slow, aren't they?"
    The greens-keeper replied, "Oh, yes. That's a group of blind firemen. They lost their sight saving our clubhouse from a fire last year, so we always let them play for free anytime."
    The group fell silent for a moment. The priest said, "That's so sad. I think I will say a special prayer for them tonight." The doctor said, "Good idea. I'm going to contact my ophthalmologist colleague and see if there's anything she can do for them."
    The engineer said, "Why can't they play at night?"
    Understanding Engineers #4
    What is the difference between electro-mechanical engineers and civil engineers? Electro-mechanical engineers build weapons. Civil engineers build targets.
    Understanding Engineers #5
    The graduate with a science degree asks, "Why does it work?" The graduate with an engineering degree asks, "How does it work?" The graduate with an accounting degree asks, "How much will it cost?" The graduate with an arts degree asks, "Do you want fries with that?"
    Engineers #6
    Three engineering students were gathered together discussing who must have designed the human body. One said, "It was a mechanical engineer. Just look at all the joints."
    Another said, "No, it was an electrical engineer. The nervous system has many thousands of electrical connections."
    The last one said, "No, actually it had to have been a civil engineer. Who else would run a toxic waste pipeline through a recreational area?"
    Engineers #7
    Normal people believe that if it ain't broke, don't fix it. Engineers believe that if it ain't broke, it doesn't have enough features yet.
    Engineers #8
    An engineer was crossing a road one day, when a frog called out to him and said, "If you kiss me, I'll turn into a beautiful princess."
    He bent over, picked up the frog, and put it in his pocket. The frog spoke up again and said, "If you kiss me, I'll turn back into a beautiful princess and stay with you for one week."
    The engineer took the frog out of his pocket, smiled at it and returned it to the pocket. The frog then cried out, "If you kiss me and turn me back into a princess, I'll stay with you for one week and do anything you want." Again, the engineer took the frog out, smiled at it and put it back into his pocket.
    Finally, the frog asked, "What is the matter? I've told you I'm a beautiful princess and that I'll stay with you for one week and do anything you want. Why won't you kiss me?"
    The engineer said, "Look, I'm an engineer. I don't have time for a girlfriend, but a talking frog....now that's cool."

    ΑπάντησηΔιαγραφή